Huiswerk 1

Tja, daar zit je dan. Regenachtige zondagmiddag. Mijn weide-uitzicht (http://gallery.mac.com/okkibokki#100079&bgcolor=black&view=grid) wordt verstoord door druppels. De ene kat zal het worst wezen, die is buiten. De andere slaapt in het washok. Kind speelt bij vriendjes, manlief is naar het Kasteel voor de registratie van een voetbalwedstrijd.
P1010228.JPG P1010506.JPG
Kortom, niets dat mij tegenhoudt dit huiswerk in elkaar te draaien. Vooral niet daar ik de WIKI ICTNederlands bestudeerd heb en op de hoogte ben van de inhoud van 23onderwijsdingen. Vragen beantwoorden dus.


Wat inspireerde mij en waarom?
Waarschijnlijk ben ik al wat gewend en verwend geraakt de afgelopen jaren? Op de site van 23onderwijsdingen kom ik namelijk niets nieuws tegen. De WIKI is op zich wel een aardig gegeven, maar lijkt erg veel op andere websites zoals klascement uit België en het onvolprezen kennisnet .
Van mijn onlangs ondernomen internetspeurtochten naar alternatieven om poëzie aan te bieden, werd ik vrolijker. Ik wist niet dat er zoveel moois en creatiefs op het net te vinden was. Een kleine greep uit het enorme aanbod:


Waar heb ik vragen over?
Vragen heb ik tot dusver niet. Ja, hooguit over hoe - of eerder wanneer - ik aan de slag ga met de Hot Potatoes. http://www.antoinevandinter.nl/weblog/tag/hotpotatoes/

Wat zou ik (eventueel) zelf willen gaan doen?
  • De toekomstige ELO van het Comenius College vullen met allerlei (linken naar) lesmateriaal.
  • Een leerlijn in elkaar draaien waarmee ik mijn leerlingen kan uitdagen en motiveren om zelf aan het werk te gaan.

Wat heb ik daarvoor nodig?
Goh, wat te denken van een goed ingerichte onderwijsruimte (denk aan computers en smartboard), handelings- en bewegingsvrijheid voor de leerling en een progressieve sectie Nederlands?
Op dit moment loop ik op eieren om mijn collega's niet voor het hoofd te stoten. Bleh!

Wat ga ik doen?
Daar niet alleen de handelingsruimte van mijn leerlingen beperkt is, maar ik zelf ook 'gebonden' ben aan een vage leerlijn, ga ik aan de slag met iets wat niet zoveel kwaad kan. Ik probeer een opzet voor een lessenreeks poëzie te maken. Hierbij wil ik gebruik maken van de hierboven genoemde linken. In mijn achterhoofd speelt het idee dat mijn 3 havo-leerlingen best wat creatiefs kunnen doen met gedichten: Plint ? Of toch de Hot Potatoes?


Huiswerk 2

Ieder kwartaal laat ik mijn leerlingen een aantal verwerkingsopdrachten rond een leesboek maken. Deze opdrachten sluiten - op speelse wijze - aan bij de theorie die in de methode behandeld wordt en hebben als bedoeling de leerlingen na te laten denken over het boek dat zij gelezen hebben.
Het laatste kwartaal van dit schooljaar wilde ik reserveren voor poëzie - m.i. is het goed als leerlingen met gedichten in aanraking komen; het laat ze een heel andere kant van taal en werkelijkheid zien.
Door gebruik te maken van een wiki, hoop ik dat leerlingen gemotiveerder met gedichten aan de slag zullen gaan en het vooroordeel ‘saai’ weg te nemen.
De doelen die ik wil bereiken, zijn vrij bescheiden. Ik wil graag dat leerlingen:
- met veel verschillende gedichten in aanraking komen;
- nadenken en aangeven wat ze van bepaalde gedichten vinden;
- ervaren dat niet iedereen hetzelfde gedicht mooi vind, maar dat mensen verschillende smaken hebben;
- dat gedichten eigenlijk ‘woordschilderijen’ zijn, waarbij je zelf een beeld kunt verzinnen;
- met ‘hoofd, hart en handen’ kunnen werken, waardoor de stof beter beklijft.

Een wiki lijkt me een prima middel om bovenstaande doelen te bereiken. Immers, de opdracht kan letterlijk afgebakend worden. Door verwijzingen naar andere websites op te nemen, hebben leerlingen flink wat bronnen voor handen. Ook is het via ICT eenvoudiger voorbeelden te laten zien en kunnen leerlingen zeer zelfstandig aan de gang.
Het resultaat van bovenstaande denkstappen heeft geleid tot de wiki Dichtbeelden.
(http://dichtbeelden.wikispaces.com)
De uitkomsten zal ik aan het eind van het traject (voor 3 mavo 21 mei, voor 3 havo 25 juni) middels een kleine enquête evalueren. Het resultaat van deze vragenlijst zal ik op mijn pagina van http://ICTNederland.wikispaces.com zetten, zodat een ieder die kan lezen.


Eindopdracht
De wiki-opdracht was in eerste instantie bedoeld voor 3 havo. Binnen deze lesgroep heb ik iets meer vrijheid om alternatieve opdrachten uit te proberen. Het bleek alleen lastig om de opdracht tijdig in het lesplan van 3 havo in te voegen. Gevolg is dat 3 havo wel met de wiki aan de gang gaat, maar dit pas begin juni doet. Om toch tijdig met resultaat te komen, heb ik besloten ook 3 mavo aan de wiki-opdracht te laten werken. Voor deze leerlingen gaat de wiki deel uitmaken van het fictiedossier.
Binnen mijn lessen wordt ruimschoots aandacht besteed aan fictie en literatuur. Ieder kwartaal lezen mijn leerlingen (uit alle leerjaren) een boek en maken daar verwerkingsopdrachten (nee, niet het gangbare boekverslag...) bij. We bespreken ook geregeld boeken en verhalen in de klas.
Poëzie is echter een ondergeschoven kindje; ook de gebruikte methode besteedt hier weinig aandacht aan. Ik heb dit altijd erg jammer gevonden. Bepaalde vormen van poëzie kan ik erg waarderen en ik merk dat er bij veel leerlingen ook grote belangstelling voor gedichten leeft. Leerlingen houden overwegend van grappige of lieve rijmelarijtes, waarin ze iets van hun eigen leefwereld kunnen herkennen. Om hierop aan te sluiten én om verdieping aan te brengen, heb ik besloten een wiki m.b.t. tot gedichten/poëzie te ontwikkelen. Uitgangspunt is dat het werken met gedichten vooral ‘leuk’ moest zijn. Tegelijkertijd moeten de leerlingen er - ongemerkt - ook wat van opsteken. Voor mij zelf is er een uitdaging om het montessoriprincipe van werken met ‘hoofd, hart en handen’ toe te passen. Ik werk weliswaar niet meer in het voortgezet montessori-onderwijs, maar van bepaalde montessoriaanse ideeën ben ik erg gecharmeerd.

Hoofd
De opdrachten bestaan in eerse instantie uit een zoek-en-reflecteer-oefening. Leerlingen kiezen gedichten uit en proberen onder woorden te brengen waarom een gedicht wel of niet aanspreekt. Op deze wijze wordt er - op een ander niveau - nagedacht over een gedicht.
De websites waar gedichten vandaan gehaald mogen worden, beperk ik. Ik bied websites aan waar ‘erkende’ poëzie staat om te voorkomen dat leerlingen de verdieping in de poëzie mislopen c.q. aan de haal gaan met allerlei vage ik-hou-van-jou-gedichten.

Hart
Behalve dat ik leerlingen hun eigen gedachten over gedichten laat verwoorden, moeten ze ook kijken naar de keuzes en verantwoording van hun klasgenoten. Op deze wijze ervaren ze dat niet iedereen hetzelfde mooi vindt en dat keuzes op verschillende gronden worden gemaakt.

Handen
Om de poëzie echt tot de leerling door te laten dringen, gaan de leerlingen ook creatief met een - zelfgekozen - gedicht aan de slag. Middels Powerpoint of via Pencil maakt iedere leerling een animatie rond/van een gedicht. Op deze wijze krijgen woorden letterlijk vorm en moeten leerlingen op een ander niveau over een gedicht nadenken.
Leerlingen geven elkaar feedback - via de wiki worden commentaar en complimenten uitgedeeld. Allereerst omdat het prettig is om feedback te krijgen, maar ook omdat leerlingen van elkaar kunnen leren.

Logboek
* Stap 1
Allereerst ben ik mij gaan verdiepen in de logica en structuur van een wiki. Die bleek niet zo complex. Vervolgens ben ik in een Word-document de opdrachten gaan uitwerken, rekening houdend met de doelstelling ‘leuk, verdieping en hoofd-hart-handen’.
Eveneens heb ik een beoordelingsformulier ontworpen, waarin staat aan welke eisen de leerlingen moeten voldoen. In eerste instantie wilde ik deze opdracht alleen loslaten op de leerlingen van 3 havo. Gaandeweg leek het me geen gek idee om ook 3 mavo met deze opdracht aan de slag te laten gaan. Voor deze leerlingen zou de opdracht dan onderdeel van het fictiedossier vormen. Daar het totale fictiedossier een PTA-cijfer oplevert, moet voor deze leerlingen duidelijk zijn hoe een cijfer tot stand komt. Overigens is het ook belangrijk dat de 3 havo leerlingen weten hoe hun cijfer opgebouwd is.
Op 27 maart 2010 is http://dichtbeelden.wikispaces.com ‘actief’ geworden.

* Stap 2
In de week van 5 april heb ik de beide 3 mavo klassen de opdracht uitgelegd. Met behulp van computer en beamer kon ik de leerlingen laten zien wat een wiki is en wat er van ze verwacht wordt. Ik heb ze uitgelegd waarom ik deze wiki gemaakt heb (masteropleiding Nederlands) en wat ik van hen verwacht.
De reacties waren in eerste instantie erg positief. Behalve dat de leerlingen het interessant vonden dat ik ook ‘huiswerk’ kreeg, waren ze vooral onder de indruk van het feit dat ik ‘iets’ met een internetopdracht gedaan heb. (“Ja, zelf gemaakt!”)
Ik heb een halve les besteed aan het doorlopen van de wiki; heb leerlingen de opdrachten laten zien, uitgelegd hoe een link werkt, welke netetiquêtte ik van ze verwacht, wat kan en mag rond de opdrachten en hoeveel tijd er ingeruimd is voor de wiki-opdracht (7 weken).

* Stap 3
In de weken die volgden, hebben beide klassen iedere week één lesuur in het computerlokaal kunnen werken. Na wat opstartmoeilijkheden (hoe word je lid van de wiki en hoe accepteer je iemand als lid?) werden de eerste pagina’s langzaam maar zeker gevuld. De ene leerling ging enthousiaster met het materiaal aan de slag dan de andere leerling. Het niveau van het commentaar dat de leerlingen elkaar geven, is ook zeer divers. Tijdens de lessen leek het alsof de leerlingen het leuk vonden om met deze wiki aan de slag te gaan - of dit een juist inzicht is, zal blijken uit de uitkomsten van de vragenlijst die ze voorgelegd krijgen.
Het resultaat is nog steeds te bewonderen op http://dichtbeelden.wikispaces.com
Als in het menu aan de rechterkant op 3m1 of 3m2 geklikt wordt, kan op de volgende pagina een leerlingennaam aangeklikt worden. Wat deze leerling gedaan heeft, wordt dan zichtbaar.

* Stap 4
Op 21 mei om 18.00 uur ’s avonds heb ik de leerlingenpagina’s van de wiki op ‘slot’ gezet. Leerlingen konden vanaf dat moment niets meer veranderen of toevoegen aan hun eigen pagina. De deadline was beide klassen vanaf het begin bekend.
Aan mij nu de schone taak om de opdrachten te beoordelen. Dit doe ik m.b.v. het beoordelingsmodel.
Leerlingen die de opdracht niet in z’n geheel afgerond hebben, merken dit straks in de beoordeling. Behalve ‘leuk & leerzaam’, blijkt deze wiki-opdracht ook te appelleren aan ‘plannen’. Toch mooi...


Evaluatie van de resultaten
Over de resultaten van het gebruik van een wiki rond poëzie in de les, ben ik tevreden. Weliswaar heeft niet iedere leerling het onderste uit de kan gehaald en alle opdrachten tot een goed eind gebracht, het overgrote deel van de leerlingen heeft wel een leuk resultaat bereikt.

Wat ikzelf erg opvallend en positief vond, was dat leerlingen bereid waren moeite te doen voor iets. Ze wilden graag iets begrijpen van de verschillende gedichten, ze wilden elkaar ook feedback geven en deden hun best om een animatie in elkaar te draaien. Zelf vond ik het erg leuk en leerzaam om op een heel ander niveau met leerlingen te overleggen en discussiëren. Want waarom is een gedicht nu wel of niet mooi? En: hoe werkt dit programma? Ik had het idee dat ik veel meer kennis kon overdragen dan normaal het geval is en de leerlingen ook echt iets deden met deze kennis.
De leerlingen die een animatie gemaakt hebben, hebben dit overwegend met Powerpoint gedaan. Dat bleek verreweg het eenvoudigst. Een aantal leerlingen heeft ook met Pencil gewerkt, maar het bleek lastig om een Pencil-animatie om te zetten in een filmpje. Althans, de schoolcomputers werkten in dit geval niet erg mee.
Eer ik weer met deze opdracht aan de slag ga, zal ik moeten onderzoeken wat de computers op school allemaal kunnen. Ook zal ik de suggestie van Margreet Bakker (gedaan in de ‘discussion’) m.b.t. Pivot Stick-figures meenemen. Onderzoek op internet heeft mij al geleerd dat dit eveneens een gratis te downloaden programma is. Ook bestaat hier een Mac-variant van: Stickz.


Evaluatie door de leerlingen
Ik heb de leerlingen van 3M2 - na afloop van de wiki - verzocht een vragenlijst in te vullen via http://www.surveymonkey.com/s/WKYWWWZ
De leerlingen van de andere mavo-klas zal ik mettertijd deze vragenlijst ook voorleggen, evenals hun leeftijdsgenoten van 3 havo. De resultaten van deze laatst genoemde groepen neem ik in deze evualtie niet mee, met als excuus: tijdgebrek.

Ik heb de leerlingen een zevental vragen gesteld, waarmee ik wilde achterhalen hoe ze het werken met een wiki ervaren hadden, wat er goed/minder goed verliep tijdens de lessen en wat ze geleerd hebben van het werken met deze specifieke wiki. Verder heb ik ook een tweetal vragen gesteld die mij inzicht geven op welke punten ik Dichtbeelden nog aan moet passen.
Kort samengevat durf ik te stellen dat leerlingen het leuk vonden om met een wiki te werken en dat ze best nog wel eens vaker met ICT in de klas aan de gang willen. Wél zullen de randvoorwaarden (computers & programmatuur) aangescherpt moeten worden; veel leerlingen geven aan vooral thuis aan de wiki gewerkt te hebben. Ook zullen de leerlingen iets meer tijd en/of een duidelijkere gestelde deadline moeten krijgen voor het werken aan de wiki-opdrachten. Overigens zijn de uitkomsten van de enquête te vinden in het onderstaande pdf.



Reflectie
Het ontwerpen van een wiki vond ik leuk. Het was weer eens een andere manier om lesmateriaal te presenteren aan de leerlingen. Voordeel van het gebruik van een wiki vind ik de internetomgeving; leerlingen kunnen vrij eenvoudig naar andere pagina’s doorverwezen worden. Ook handig is dat de wiki zo controleerbaar is; ondanks duidelijke waarschuwingen vooraf heb ik twee leerlingen op een gegeven moment ‘lid af’ gemaakt. Ze konden het niet laten om wijzigingen in pagina’s van klasgenoten aan te brengen. Dank zij de ‘manage-functie’ was dit alles goed te controleren én in de hand te houden.
Leerlingen laten werken met de wiki verliep m.i. ook redelijk goed. Ik vermoed dat de leerlingen graag meer tijd gehad wilden hebben. Ook zullen zij aangeven dat ze vaker in een computerlokaal hadden willen zitten. Immers, onder toeziend oog van docent en klassikaal gestuurd, moeten ze wel aan de wiki werken. Voor veel leerlingen zal het zelfstandig werken lastig geweest zijn.
Overigens, had ik het ook prettig gevonden als ik vaker een computerlokaal had kunnen gebruiken. Helaas zijn deze lokalen én beperkt aanwezig én vaak gereserveerd. Ik had hier beter op kunnen anticiperen, door ruim van te voren een lokaal te reserven. Als 3 havo met de wiki-opdracht aan de slag gaat, zal ik hier rekening houden.
Een ander leerpunt is het gebruik van de animatieprogramma’s. Powerpoint leverde geen problemen op. Dit programma is op de schoolcomputers geïnstalleerd. Er een filmpje van maken was lastiger. Via mijn eigen MacBook kan ik vrij eenvoudig een Powerpointbestand omzetten in een moviebestand. Dit is niet mogelijk op de schoolcomputers. Ik heb leerlingen dan ook Powerpointbestanden naar mijn mailbox laten versturen, zodat ik deze thuis om kon zetten. Deze activiteit was niet van te voren voorzien.
Pencil bleek op mijn MacBook uitstekend te werken en draaide ook op de schoolcomputers. Pencil omzetten in film, bleek op school niet mogelijk. Een Pencilbestand via de mail versturen en dan omzetten was helemaal onmogelijk. Een aantal leerlingen heeft dus veel moeite voor niets gedaan. Dit vind ik erg sneu en vervelend. Misschien moet ik iets met de opmerking van Margreet Bakker doen. Zij noemde Pivot Stickfigure Animator als alternatief. Binnenkort onderzoek ik de mogelijkheden van dit programma.

Alles op een rij zettend, kan ik stellen dat mijn horizon verruimd is. Lesmateriaal kan ook digitaal aangeboden worden, een mogelijkheid waar ik in de toekomst beslist gebruik van zal maken. Op dit moment heb ik een minieme aanzet naar een leeslijst bij LibraryThing lopen en bewerk ik mijn sectie om de combinatie blog & literatuuronderwijs eens onder de loep te nemen.



"Poëzie is een daad van bevestiging. Ik bevestig dat ik leef, dat ik niet alleen leef."
- Remco Campert -